NL
Home / Gidsen / Geschiedenis

De geschiedenis van het kasteel van Heidelberg

Een renaissancepaleis dat de meest geschilderde ruïne van Duitsland werd. De Fransen verbrandden het, de bliksem maakte het af, de stad gebruikte het als steengroeve, en in 1890 besloot een commissie het precies te laten zoals het was.

De gespleten Kruittoren van het kasteel van Heidelberg met de gevallen helft in de droge gracht
De Kruittoren, in 1693 door Franse mijnen opengeblazen en gelaten zoals hij viel.

Boekingskeuze: De wandeling met gids Ontdek het kasteel van Heidelberg, 2 uur. Boeken Details van de tour

De meeste kastelen zijn beroemd omdat ze heel zijn. Heidelberg is beroemd omdat het kapot is, en om de keuze het zo te laten. Het rode zandstenen wrak op de heuvel boven de Neckar was de zetel van de keurvorsten van de Palts, een van de grote hoven van het Heilige Roomse Rijk, met een tuin die de zeventiende eeuw het achtste wereldwonder noemde. Toen kwamen de Fransen twee keer, kwam de bliksem één keer, en vonden de schilders van de romantiek het resultaat mooier dan welk paleis ook.

Dit is het verhaal op volgorde, van de eerste vermelding in 1225 tot het besluit van 1890 dat de ruïne blijvend maakte. De eigen geschiedenis van het kasteel en de gedetailleerde tijdlijn zijn de bronnen waar we data noemen.

Het korte antwoord

Het kasteel van Heidelberg is beroemd omdat het een ruïne is, en wel een bewuste. Voor het eerst vermeld in 1225 werd het de renaissanceresidentie van de keurvorsten van de Palts, met de gevels van het Ottheinrichsbau en het Friedrichsbau. Franse troepen verbrandden het in 1689 en ondermijnden de torens in 1693; in 1764 stak de bliksem het in brand, nadat het hof al naar Mannheim was verhuisd. De romantici maakten het wrak rond 1800 beroemd, Charles de Graimberg hield de stad ervan af het als steengroeve te gebruiken, en in 1890 besliste een commissie dat het als ruïne bewaard moest blijven, met alleen het Friedrichsbau gerestaureerd.

Waarom is het kasteel van Heidelberg beroemd?

Omdat het de ruïne is waarop Europa verliefd werd. De website van het kasteel zelf noemt het „waarschijnlijk 's werelds beroemdste ruïne”, en die reputatie werd rond 1800 gemaakt door schilders en dichters.

Drie dingen kwamen samen. Het gebouw zelf was een van de mooiste renaissanceresidenties ten noorden van de Alpen, dus zelfs het wrak is groots. De ligging is perfect: een rode ruïne tachtig meter boven een rivierstad, omlijst door de beboste Königstuhl. En de timing klopte. Toen de romantici op zoek gingen naar ruïnes om iets bij te voelen, was Heidelberg de grootste en best gelegen van Duitsland, een paar uur van Frankfurt aan de weg naar het zuiden.

Mark Twain, die in 1878 in Heidelberg verbleef en het beschreef in „A Tramp Abroad”, vatte het samen in één regel: „A ruin must be rightly situated, to be effective.” Hij zag ook het Groot Vat en vond een leeg vat ter grootte van een kathedraal onbewogen, wat terecht is.

Hoe oud is het kasteel van Heidelberg?

De eigen geschiedenis van het kasteel noemt 1225 voor de eerste gedocumenteerde vermelding. Andere bronnen noemen 1214. Hoe dan ook: begin dertiende eeuw.

Het eerste kasteel was een vesting van de paltsgraven aan de Rijn, die een van de machtigste ambten in het rijk bekleedden en vanaf de veertiende eeuw keurvorsten waren, met een stem bij de keuze van de keizer. In 1303 spreken de bronnen van twee kastelen op de heuvel. Het bovenste, hoger op de Königstuhl, werd in 1537 door de bliksem verwoest en nooit herbouwd; het onderste is het kasteel dat je bezoekt.

Van de middeleeuwse vesting is vandaag weinig zichtbaar. Wat op de binnenplaats staat, is zestiende en vroeg zeventiende eeuw, toen de keurvorsten van een vesting een paleis maakten.

De rijk versierde renaissancegevel van het Ottheinrichsbau van het kasteel van Heidelberg, met de open lucht achter de vensters
Het Ottheinrichsbau, begonnen in 1556: een van de vroegste renaissancepaleisgevels ten noorden van de Alpen, en sinds de achttiende eeuw zonder dak.

Wie bouwde het renaissancepaleis?

Drie generaties keurvorsten tussen de jaren 1550 en 1610: Ottheinrich, Friedrich IV en Friedrich V, wiens Engelse vrouw het kasteel zijn poort en zijn tuin gaf.

Keurvorst Ottheinrich begon in 1556 aan de vleugel die zijn naam draagt, een gevel vol beelden van deugden, planeten en helden die tot de eerste renaissancepaleisgevels ten noorden van de Alpen behoort. Friedrich IV bouwde het Friedrichsbau tussen 1601 en 1607 met de architect Johannes Schoch; de gevel is een voorouderlijke galerij van zestien beelden van de paltsgrafelijke lijn. De Glaszaal, het Gläserner Saalbau, staat tussen beide in.

Friedrich V trouwde in 1613 met Elizabeth Stuart, dochter van Jacobus I van Engeland, en verwelkomde haar in Heidelberg met vuurwerk, en daarom eindigt de kasteelverlichting nog steeds met vuurwerk. Voor haar bouwde hij het Englischer Bau en, in 1615, de Elisabethpoort in de Stückgarten. Volgens de legende werd de poort in één nacht gebouwd als verjaardagsverrassing; beschouw dat als legende. Zijn laatste en grootste project was de Hortus Palatinus, de terrassentuin ontworpen door Salomon de Caus vanaf omstreeks 1616, die tijdgenoten het achtste wereldwonder noemden. Hij is nooit voltooid. Friedrich aanvaardde in 1619 de Boheemse kroon, verloor die in 1620 in de Slag bij de Witte Berg en kwam nooit meer thuis.

GebouwGebouwdVoorWaar je op moet letten
OttheinrichsbauVanaf 1556Keurvorst OttheinrichDe gevel met beelden; het Apothekenmuseum zit in de kelder
Gläserner Saalbau (Glaszaal)Midden 16e eeuwFriedrich IIArcades; de torenkamer van Graimberg
Friedrichsbau1601-1607Friedrich IVZestien voorouderbeelden; de gerestaureerde interieurs
Englischer BauNa 1613Friedrich V en Elizabeth StuartDe ruïne boven het Groot Terras
Elisabethpoort1615Elizabeth StuartGebeeldhouwde boog in de Stückgarten, gratis te bezoeken
Hortus PalatinusVanaf omstreeks 1616Friedrich VDe overgebleven terrassen, gratis bij daglicht
De Elisabethpoort, een gebeeldhouwde zandstenen boog begroeid met klimop aan de rand van de kasteeltuin
De Elisabethpoort van 1615. In één nacht gebouwd, zegt de legende; gebouwd voor Elizabeth Stuart, zegt het archief.

Wat gebeurde er in 1689 en 1693 bij het kasteel van Heidelberg?

Franse troepen van Lodewijk XIV staken het op 2 maart 1689 in brand en bliezen de voorkant van de Dikke Toren eraf. Ze kwamen in mei 1693 terug en ondermijnden de overgebleven torens en muren.

Het kasteel had al geleden. In de Dertigjarige Oorlog nam Tilly de stad op 16 september 1622 in en het kasteel een paar dagen later; de Zweden hielden het vanaf 1633, keizerlijke troepen vanaf 1635, en keurvorst Karl Ludwig keerde in 1649 terug naar een beschadigde zetel. De echte verwoesting kwam in de Pfalzische Successieoorlog, toen Lodewijk XIV via zijn schoonzus aanspraak maakte op de Palts.

Bij hun terugtocht uit Heidelberg in 1689 staken de Fransen het kasteel op 2 maart in brand en bliezen ze de voorkant van de Dikke Toren op. Vier jaar later namen ze de stad op 22 mei 1693 weer in, het kasteel gaf zich de volgende dag over, en deze keer deden ze het karwei met mijnen, waarbij torens en muren over het hele terrein instortten. De Krautturm, de Kruittoren, spleet in tweeën en de ene helft gleed in de gracht, waar hij nog steeds ligt. Het rode licht van de zomerse kasteelverlichting herinnert aan het verbranden van kasteel en stad in die twee jaren.

De gespleten Kruittoren van het kasteel van Heidelberg met de gevallen helft in de gracht
De Kruittoren zoals de Fransen hem in 1693 achterlieten. Al meer dan drie eeuwen heeft niemand de gevallen helft verplaatst.

Hoor het verhaal van 1689 en 1693 ter plekke: de rondleiding te voet van twee uur brengt je met een gids in het Engels of Duits voor de gespleten toren, kasteelticket en kabelspoorweg inbegrepen.

Boek dit

Waarom is het kasteel van Heidelberg nooit herbouwd?

Omdat het hof vertrok, de bliksem insloeg, de stad de steen weghaalde en een commissie in 1890 besliste dat de ruïne een ruïne moest blijven. Alleen het Friedrichsbau werd gerestaureerd.

Keurvorst Karl Philipp verplaatste het hof in 1720 naar Mannheim, een vlakke nieuwe stad met ruimte voor een barokpaleis. Heidelberg kreeg noodreparaties en een plan, onder Karl Theodor, om ooit terug te verhuizen. Op 24 juni 1764 staken twee blikseminslagen het kasteel in brand en kwam er een einde aan dat plan. Vanaf toen was de ruïne een steengroeve. Stedelingen namen steen, hout en ijzer mee; de zuidmuur werd al in 1767 weggekarred voor Paleis Schwetzingen; in 1784 werden de gewelven van het Ottheinrichsbau gevuld zodat de steen hergebruikt kon worden.

Degene die er een eind aan maakte was Charles de Graimberg, een Franse graaf en graveur in ballingschap die na 1810 aankwam en de rest van zijn leven bleef. Hij betrok in 1811 een torenkamer in de Glaszaal, was tot 1822 vrijwillig kasteelbewaker, beschermde de ruïne tegen steenroof toen de Baden-autoriteiten weigerden een bewaker te betalen, financierde opgravingen en een verzameling vondsten en liet de eerste kasteelgids schrijven. Zijn tekeningen droegen het beeld van de ruïne door heel Europa.

In 1868 riep een dichter op tot volledige reconstructie en veroorzaakte zo de Heidelbergse monumentenstrijd. Baden richtte in 1883 een bureau voor het kasteel op. In 1890 concludeerde een commissie van specialisten dat herbouw niet haalbaar was en dat het kasteel in ruïnetoestand bewaard moest blijven, met uitzondering van het Friedrichsbau, dat Karl Schäfer tussen 1897 en 1900 restaureerde en opnieuw inrichtte in de historiserende smaak van die tijd. Wat je vandaag ziet is dat besluit, meer dan een eeuw volgehouden.

JaarGebeurtenis
1225Eerste gedocumenteerde vermelding (geschiedenis van het kasteel zelf)
1537Bovenkasteel door de bliksem verwoest
1556Begin bouw Ottheinrichsbau
1601-1607Bouw Friedrichsbau
1613-1616Aankomst Elizabeth Stuart; Elisabethpoort; begin Hortus Palatinus
1622Tilly neemt stad en kasteel in tijdens de Dertigjarige Oorlog
2 maart 1689Fransen steken het kasteel in brand en blazen de Dikke Toren op
Mei 1693Fransen heroveren Heidelberg en ondermijnen de torens en muren
1720Hof verhuist naar Mannheim
24 juni 1764Bliksem steekt het kasteel in brand
Vanaf 1767Ruïne gebruikt als steengroeve voor Schwetzingen en de stad
1811-1864Charles de Graimberg woont in het kasteel en beschermt het
1868Oproep tot reconstructie start de monumentenstrijd
1890Commissie besluit het kasteel als ruïne te bewaren
1897-1900Friedrichsbau gerestaureerd door Karl Schäfer

Wie maakte het kasteel van Heidelberg beroemd?

De romantici. Rond 1800 maakten Hölderlin, Eichendorff, Goethe en Turner van de ruïne een beeld van verloren grootheid, en Mark Twain bracht haar in 1880 naar Amerika.

Goethe bezocht Heidelberg acht keer tussen 1775 en 1815; een ginkgo in de tuin wordt in verband gebracht met zijn ontmoeting daar in 1815 met Marianne von Willemer. Hölderlin schreef zijn ode aan de stad. Eichendorff studeerde hier. Turner kwam meerdere keren tussen 1817 en 1844 en schilderde het kasteel, vaak hoger op de heuvel dan het werkelijk staat, wat je iets zegt over wat hij vond dat het schilderij nodig had. De gravures van Graimberg zelf verkochten het uitzicht aan de rest van Europa.

Toen kwamen de Amerikanen. Twain bracht een deel van 1878 door in Heidelberg en wijdde hoofdstukken van „A Tramp Abroad” aan het kasteel, het Vat en het uitzicht vanaf de heuvel. De ruïne werd een vaste halte op de Europese rondreis en de stad bouwde er hotels bij. Het standpunt van de schilders is nog steeds het beste: de Philosophenweg op de noordoever, of de Oude Brug in de schemering, zoals in onze bezoekersgids.

Het kasteel van Heidelberg gezien vanaf de Oude Brug, met de rode ruïne boven de oude binnenstad in de schemering
Het romantische uitzicht: kasteel, Oude Brug en oude binnenstad vanaf de noordoever, de compositie die Turner en Graimberg aan Europa verkochten.
Residentie van de keurvorsten: privé-kasteeltour

Een privégids voor het hele verhaal, van Ottheinrich tot Graimberg, in je eigen tempo door de tuin, de ruïnes en de kelder. Tickets en kabelbaan inbegrepen.

1,5 uur · Privégids, tot 20 personen, Engels of Duits

Boek dit Details van de tour

Wat is het Groot Vat, en wie was Perkeo?

Een wijnvat van ongeveer 220.000 liter, in 1751 gebouwd voor keurvorst Karl Theodor, het vierde reusachtige vat in de kasteelkelder. Perkeo was de hofnar die het zou hebben bewaakt.

De keurvorsten namen wijn als belasting af van de wijngaarden van de Palts en moesten die ergens kwijt. Het eerste grote vat werd gebouwd in 1591, het tweede in 1664, het derde in 1728 en het huidige in 1751 voor Karl Theodor: ongeveer zeven meter hoog, achteneenhalve meter lang, volgens de overlevering gebouwd van zo'n 130 eikenbomen, en bij nieuwbouw goed voor ongeveer 220.000 liter. Het kasteel noemt het het grootste wijnvat ter wereld; een vat in Bad Dürkheim is groter maar werd gebouwd als restaurant en bevatte nooit wijn. Een trap leidt naar een platform bovenop dat als dansvloer diende. Het vat staat leeg en dat al heel lang.

Er tegenover staat de houten figuur van Perkeo, de Tiroolse hofdwerg en nar Clemens Pankert, die volgens de verhalen de kelder beheerde en een heroïsch deel van de inhoud opdronk. Zijn naam zou komen van zijn antwoord als hem nog een glas werd aangeboden: „perche no”, waarom niet. De figuur, het vat en de verhalen zitten in het kasteelticket en in elke rondleiding.

Het Groot Vat, een gigantisch houten wijnvat in een gewelfde kelder, met een trap naar het platform bovenop
Het vierde Groot Vat, 1751. Ongeveer 220.000 liter inhoud en, zoals Twain opmerkte, niets erin.

Van wie is het kasteel van Heidelberg nu?

Van de deelstaat Baden-Württemberg, via zijn instantie Staatliche Schlösser und Gärten. Ongeveer een miljoen mensen per jaar bezoeken het.

Het kasteel ging met de Palts naar Baden bij de Napoleontische herschikking en na 1952 naar de deelstaat Baden-Württemberg. De Staatliche Schlösser und Gärten beheert het, verkoopt het ticket, verzorgt de rondleidingen door de interieurs en houdt de ruïne overeind, wat een permanente taak is: rood zandsteen verweert snel, en de onderhoudsberichten op de bezoekersinformatiepagina van het kasteel zijn een vast onderdeel.

De twintigste eeuw was mild voor het kasteel. Heidelberg werd in de Tweede Wereldoorlog niet in puin gebombardeerd; de Wehrmacht blies de bruggen over de Neckar op, ook de Oude Brug, die in 1947 was herbouwd, en de Amerikaanse 63e Infanteriedivisie trok eind maart 1945 de stad binnen. Het kasteel bleef ongeschonden en was in de naoorlogse decennia het decor van een van de grootste Amerikaanse garnizoenen in Europa, wat een reden is waarom zoveel Amerikanen het kennen.

Zie de stad en het kasteel in één keer: een uur Heidelberg per bus met een Duitssprekende gids, een uur op het kasteelterrein en met de kabelspoorweg weer omlaag.

Boek dit

Veelgestelde vragen

Wanneer is het kasteel van Heidelberg verwoest?

Twee keer door de Fransen, in 1689 en 1693, en tot slot door de bliksem op 24 juni 1764. De brand van 1689 en de mijnen van 1693 veroorzaakten de structurele schade; de brand van 1764 maakte een einde aan de plannen om het hof terug te halen uit Mannheim.

Waarom is het kasteel van Heidelberg een ruïne?

Omdat een commissie in 1890 besloot dat het dat moest blijven. Na de Franse verwoesting en de bliksem van 1764 gebruikte de stad de ruïne als steengroeve tot Charles de Graimberg daar een einde aan maakte. Het besluit van 1890 bewaarde het kasteel zoals het stond en restaureerde alleen het Friedrichsbau.

Is de Elisabethpoort echt in één nacht gebouwd?

Dat is de legende. Het archief zegt dat Friedrich V de poort in 1615 liet bouwen voor zijn vrouw Elizabeth Stuart. Het verhaal van de verjaardag in één nacht wordt verteld tijdens rondleidingen en is het vertellen waard, maar geen enkele bron bevestigt het.

Is het Groot Vat het grootste wijnvat ter wereld?

Het kasteel zegt van wel. Het vat in Bad Dürkheim heeft een groter volume maar werd gebouwd als restaurant en bevatte nooit wijn. Noem het vat van Heidelberg een van de grootste wijnvaten ooit gebouwd en niemand zal tegenspreken.

Klaar om te boeken

Kies je tour

Elke optie opent op GetYourGuide, met de aanbieder genoemd en de inbegrepen onderdelen op een rij.

Ontdek het kasteel van Heidelberg: begeleide wandeling

Ontdek het kasteel van Heidelberg: begeleide wandeling

2 uur · Begeleide wandeling, Engels of Duits

  • Rit met de kabelspoorweg van de Kornmarkt naar het kasteel
  • Kasteelbinnenplaats, Groot Terras en de kelder met het Groot Vat
  • Toegang tot het Duits Apothekenmuseum
AnnuleringGratis tot 24 uur van tevorenBoek dit
Residentie van de keurvorsten: privé-kasteeltour

Residentie van de keurvorsten: privé-kasteeltour

1,5 uur · Privégids, tot 20 personen, Engels of Duits

Je eigen gids door tuin, ruïnes en kelder; de aanbieding zegt dat het rolstoeltoegankelijk is

AnnuleringGratis tot 24 uur van tevorenBoek dit

Plan je datum voor je gaat

Twee uur op de binnenplaats, op het Groot Terras en in de vatenkelder met een live gids, de rit met de kabelspoorweg en het kasteelticket inbegrepen. Gratis annuleren tot 24 uur van tevoren.

Boek dit